Document Type : Original Article
Authors
Department of Biosystems Engineering, Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
Abstract
Keywords
Article Title [Persian]
Authors [Persian]
با گسترش روزافزون جمعیت شهری و توسعه صنعتی، حجم پسماندهای تولیدی در ایران به سطح هشداردهنده‌ای رسیده است. روش‌های سنتی مدیریت پسماند نظیر دفن و سوزاندن غیراصولی، نه‌تنها پاسخگوی این حجم فزاینده نیستند، بلکه پیامدهای جبران‌ناپذیری بر محیط‌زیست و سلامت جامعه به همراه داشته‌اند. در چنین شرایطی، گذار از رویکرد خطی به اقتصاد چرخشی و ارائه راهکارهای نوین و پایدار، یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر محسوب می‌شود. در این میان، احداث شهرک‌های تخصصی بازیافت صنعتی در چارچوب اصول اقتصاد چرخشی، می‌تواند به‌عنوان راه‌حلی جامع و کارآمد مطرح گردد که ضمن تجمیع فعالیت‌های بازیافتی، زنجیره ارزش کامل مدیریت پسماند را شکل داده و مزایایی نظیر کاهش هزینه‌ها، اشتغال‌زایی پایدار و کاهش بار زیست‌محیطی را به همراه دارد.
هدف اصلی پژوهش حاضر، ارزیابی امکان‌پذیری راه‌اندازی شهرک‌های بازیافت صنعتی در سه استان کلیدی تهران، اصفهان و البرز است. انتخاب این استان‌ها به‌دلیل تفاوت‌های ساختاری، ظرفیت‌های صنعتی، جمعیتی و زیرساختی آن‌ها صورت گرفته تا امکان تطبیق‌پذیری الگوی پیشنهادی در بسترهای مختلف مورد سنجش قرار گیرد. روش تحقیق به صورت توصیفی-تحلیلی با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) طراحی شده است و برای بررسی ابعاد گوناگون، از مجموعه‌ای از ابزارهای مکمل شامل تحلیل SWOT، تحلیل زنجیره ارزش و ارزیابی چرخه عمر (LCA) استفاده گردیده است. همچنین برای اولویت‌بندی شاخص‌های مؤثر در مکان‌یابی، از تکنیک تصمیم‌گیری چندمعیاره AHP بهره گرفته شده است. داده‌های مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، بررسی اسناد فرادستی، مصاحبه با خبرگان و تحلیل آمارهای رسمی گردآوری شده است.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هر سه استان از قابلیت‌های بالقوه قابل‌توجهی برخوردارند، اما میزان آمادگی و اولویت آن‌ها متفاوت است. استان تهران با توجه به بازار مصرف گسترده، زیرساخت‌های مناسب، دسترسی به فناوری و حمایت‌های نهادی، بالاترین اولویت را برای راه‌اندازی پایلوت این شهرک‌ها دارد. استان اصفهان به‌دلیل برخورداری از فضای توسعه‌یافته، زمین‌های گسترده‌تر و ظرفیت صنعتی مطلوب (صنایع فولاد، پتروشیمی و نیروگاهی) از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. استان البرز نیز به‌رغم محدودیت‌های فضایی، به‌دلیل نزدیکی به تهران و دسترسی به کریدورهای مواصلاتی، می‌تواند به‌عنوان پایگاه پشتیبان منطقه‌ای و مکمل نقش مؤثری ایفا کند. در نهایت، این مقاله با تلفیق یافته‌های تحلیلی، یک مدل ترکیبی-تطبیقی ارائه می‌دهد که چارچوبی عملیاتی برای سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و اجرای شهرک‌های بازیافت صنعتی در سطح ملی فراهم می‌سازد و پیشنهادهایی برای رفع موانع قانونی، تأمین مالی، توسعه همکاری‌های عمومی-خصوصی و ارتقای فرهنگ بازیافت ارائه می‌نماید.
Keywords [Persian]
)